[ Wees geen slaaf, laat je ]
Wees geen slaaf, laat je
geen vrijheid geven, vrijheid --
moet je zelf nemen!
— Zyw Zywa
Gedichten over vrijheid
Vrijheid merk je pas echt op als ze er niet is. Deze gedichten over vrijheid gaan over bevrijding en bezetting, over vrij zijn in je hoofd en over de vraag wat wij met onze vrijheid doen.
Zijn veren blijven
haken, hij wrikt zich los, en --
is geen vogel meer.
— Zyw Zywa
Meer dan een Zakje
Een plastic zakje
Wind ontfermt zich erover
Opgetild en verderop neergelaten
Een zakje ontheven van zijn taak
Een plastic zakje maakt de reis van zijn leven
Wind maakt geen onderscheid
Dat kunnen bladeren getuigen
Ook wolken hebben niets dan lof
Papier kijkt met lege ogen toe
Regen bindt het aan aarde
Wegkwijnen in een gracht
Een einde zonder grandeur
Daar is de volgende windstoot
Nu komt de rivier in het vizier
Hopelijk wint de wind aan kracht
Een zakje wil weten hoe het daar is
De Voortrekker
Een streepje licht
Gaat de strijd aan
Wolken geven zich
Niet zomaar gewonnen
Een streepje licht
Zint op avontuur
Boven is het drummen
Beneden een vraagteken
Een streepje licht
Wil de zon behagen
Anderen twijfelen
Lachen hem uit
Een streepje licht probeert
Het wolkendek te verleiden
Ze trekken samen
En binden de strijd aan
Overgave is een gevoel
Dat tot twijfel leidt
Een streepje zonlicht
Kan zijn vreugde niet op
Een scheur geeft zich over
Beneden een nieuwe wereld
Een streepje zonlicht
Landt op de bodem
Vlinders juichen — Bijen zijn blij
En vogels heffen een gezang aan
Een streepje licht is de voortrekker
Een daad die een plaats verdient
Bij de haard op een winteravond
Zonlicht in grote getalen
Het land tooit zich
Met haar mooiste gewaad
Braaf
Geluk gebaseerd op "braaf" zijn in de ogen van een ander
Betekent dat ik mezelf voor een ander verander
Ik dwaal weg van wie ik zelf ben
Tot ik mezelf niet meer ken
Houdt die ander dan van mij
of speel ik enkel zoals zij
Verloren in een vreemd gebied
Ken ik dan mezelf niet
Is de ander blij met mij?
Of met wat ie in me ziet
Speel ik enkel nog toneel
want mezelf zijn is te veel
Of misschien wel niet genoeg
Niet wat de ander van mij vroeg
Toch, ik wil mezelf terug
Keer de ander niet de rug
Maar laat zien wie ik ben
zoals ik mezelf ken
Hoef aan niets meer te voldoen
Het sein voor wie ik ben op groen
Ontspannen, licht en vrij van last
Alle verwachting afgelast
Het oordeel van een ander is niet van mij
Het is hun eigen last, en ik ben vrij
Detour
The road less traveled doesn't have to mean
That it is less interesting
It is just less seen
When the herd follows the leader without thinking on their own
The road most traveled might just be a habit grown
Taking a detour an experimental road
Might just bring a surprise and release a heavy load
There is no need to follow the herd or a leader with loud voice
Take a detour if you want
Let it be your own choice
Zelfs na 80 jaar
Wat is vrijheid en wat is vrede
Vrij zijn zonder onderdrukking?
Of sinds korte of langere tijd
Vredig, rustig leven in verrukking.
Terwijl in veel plaatsen om je heen
Vrijheid en vrede loze begrippen zijn
Door hoogmoed en harten van steen
Ondanks alle angst, verdriet en pijn
Door hen die regeren volgens idealen
Afgestemd op eigen roem en eer
Om zo een bepaalde status te halen
Geheel buiten iedere norm en leer
Daarom moet juist bij groot en klein
Bij jong, oud en bij iedere cultuur
De inhoud van vrijheid en vrede zijn
Het herdenken, vrij, oprecht en puur
Steeds weer, zelfs na tachtig jaar
In vrijheid en vrede te herdenken
Misschien worden we dan gewaar
Respect zal vrijheid en vrede schenken
[ Vertrek, en verbrand ]
Vertrek, en verbrand
dan gerust je verleden --
maar neem het vuur mee.
— Zyw Zywa
[ Er is geen vrijheid ]
Er is geen vrijheid
om jezelf te verliezen --
in een nieuw leven.
— Zyw Zywa
[ Vlieg uit, hoog boven ]
Vlieg uit, hoog boven
beperkte ideeën uit --
Daar vind je ruimte.
— Zyw Zywa
Vrijheid is niet gekleed
Ik heb geoefend me niet te verroeren
niet te zuchten, kuchen of hoesten
In ondergoed ben ik onderweg
Door de dertien deuren dragen ze
me, opgevouwen in een kist, boeken
onder mijn knieën, onder mijn hoofd
De wereld heeft wetten nodig
die boven de partijen staan, ik denk
al jaren over grenzen heen
over het recht op vrijheid:
de vrije zee en zelfbeschikking
van volken, urenlang zit ik stil
te schrijven zonder zucht of kuch
Ik heb geoefend me niet te verroeren
elke avond twee uren in de kist
om het plan te laten slagen
dat de liefde van mijn vrouw
voor mij bedacht
— Zyw Zywa
[ Weemoedige mars ]
Weemoedige mars
van de bevrijders, spelend --
op doedelzakken.
— Zyw Zywa
[ Vrij zijn de vogels ]
Vrij zijn de vogels
op het gewaad van de staat --
vrij om te vliegen.
— Zyw Zywa
[ Zacht zijn, maar ook hard ]
Zacht zijn, maar ook hard
genoeg om de wereldse --
hardheid te weerstaan.
— Zyw Zywa
vrijheid vraagt een antwoord
Bevrijdingsdag – 5 mei 2025 Tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog
een dag om te vieren
een dag om te feesten
een dag van festivals,
van markten en braderieën
een dag van dankbaarheid ook
dat wij dat alles kúnnen vieren
maar het vieren van de bevrijding
brengt ook verplichting met zich
het feest van de vrijheid
mogen én moeten wij doorgeven
dus als wij
na een dag van feesten
slapen gaan
wacht ons de dag daarna
de opdracht
het feest voor de toekomst
blijvend te borgen
dat doen we
door vrijheid niet als vanzelfsprekend te zien
maar als iets dat we beschermen
elke dag weer
in hoe we leven
hoe we kiezen
hoe we spreken
en hoe we anderen behandelen
we borgen vrijheid
door ons uit te spreken tegen haat
door bruggen te bouwen
niet muren
door ons open te stellen
voor het verhaal van een ander
zelfs als het schuurt
door jongeren te betrekken
bij het belang van herdenken én vieren
we geven vrijheid door
in het klein
een helpende hand
een open gesprek
een rechtvaardige keuze
in het groot
door op te staan tegen onrecht
door solidair te zijn
met wie vrijheid nog moet bevechten
want bevrijding vieren
is méér dan terugkijken
het is vooruit durven leven
voor een wereld
waarin vrijheid
voor iedereen
werkelijkheid wordt
Vrijheid is in Nederland een woord met een datum, 5 mei, maar de gedichten op deze pagina laten zien hoeveel breder het thema leeft. Ja, er wordt hier herdacht en gevierd: verzen over de oorlogsjaren, over bevrijders en onderduikers, over het besef dat onze vrijheid door anderen is betaald. Die gedichten vinden hun weg naar vieringen, scholen en toespraken in de meidagen.
Maar minstens zo vaak gaat het over de vrijheid van nu en van binnen. Vrij zijn van wat anderen vinden. De vrijheid die je terugkrijgt na een verstikkende relatie of baan. De vraag of vrijheid grenzen heeft: waar de mijne begint en de jouwe ophoudt. En de onvrijheid die geen bezetting nodig heeft: angst, armoede, een lichaam of hoofd dat niet meewerkt. Dichters kunnen dat grote woord klein en voelbaar maken, en dat is precies wat hier dagelijks gebeurt.
Vrijheid in context
Rond de meidagen horen deze verzen bij de gedichten voor Dodenherdenking en Bevrijdingsdag; de keerzijde staat bij de oorlogsgedichten en het verlangen daarvoorbij bij de vredesgedichten. Wat betekent vrijheid voor jou? Dat is misschien wel de vraag van deze hele pagina — beantwoord haar in je eigen gedicht.