MIDDEN-OOSTEN
wat is er nodig om het tij te keren?
Israël plat bombarderen?
of daar gewoon weg halen?
om die oorlogen af te schalen
en als 51e staat in de VS realiseren
— SJ©RS
Oorlogsgedichten
Oorlogsgedichten proberen onder woorden te brengen wat eigenlijk niet te bevatten is: het geweld van toen en van nu, en de mensen die het moesten meemaken. Onze dichters schrijven over de Tweede Wereldoorlog, maar ook over de oorlogen die vandaag het nieuws vullen.
Waarom
Gewone mensen willen geen oorlog
Oorlogsleiders plegen bedrog
Een vreedzame wereld
Wordt een slagveld
Het lukt ze telkens weer
Soldaten gaan te keer
Mensen worden nooit wijs
Al is er een Vredespaleis
Wie kan er iets aan doen
Het leger schiet op medici, op brengers
van voedsel en op de roependen
die daar verslag van doen
Het leger schiet op kinderen
die het uit hun huizen verdreef
of er laat verhongeren
Het leger schiet op vluchtelingen
martelt hun lichaam en hun wanhoop
doodt hun vitale organen
Het leger schiet op iedereen
in het niemandsland
tot daar niemand meer is
en niemand van de toeschouwers
meer iets hoeft te doen
omdat het voorbij is
— Zyw Zywa
Wat altijd blijft
Ik ken de weg naar het azuur van de lucht
en zoek de rust in haar schaduwloosheid,
niet de drukte van overdrijvende wolken
Mijn droom is vol tegenstrijdigheden,
maar zodra ik ontwaak
strijkt een glimp van een nieuwe dag over mijn hoofd
Ik bezwijk niet voor het purper van de morgen,
maar wel voor het wapengekletter en het eeuwige schreeuwen
De overwinning vergaat, het lijden blijft
In vervallen huizen zoek ik
naar wat er niet meer is
en geef me over aan de haperingen van de tijd
Aan het eind van de laan
Ze woont aan het eind
van de goudgele laan
die oplicht aan de overkant
Mijn kameraad heeft me vaak
tegengehouden, liet me niet
wegzinken in mijn verlangen
liet mijn voeten niet schuifelend
ritselen door de herfstbladeren
om naar haar toe te gaan
naar het lachje om haar lippen
in de parelende lucht, geurend
naar beginnende verrotting
denkend aan haar zachte huid
haar warmte die mij ontvangt
Nu ga ik
Ik wil niet meer
hier blijven, niet meer
zonder haar; ik recht mijn rug
en sta op uit de loopgraaf
Daarginds woont ze
aan het eind
— Zyw Zywa
Accuraat
Cijfers hebben me altijd aangesproken
Ik kon bij de kleuters al tot tien tellen
Later deed ik de financiën van de boerderij
Vader had me graag gij de bank gezien
Deze bank kleurt veldgrijs
Cijfers blijven voor mijn ogen dansen
Het kasboek luistert naar mij
Ik hou van de geur van papier
In het oosten is een pletwals op komst
In het westen doen ze niet onder
Cijfers malen daar niet om
Nauwgezet vertrouw ik hen aan papier
Soms laat ik mijn hoofd even rusten
De blik naar buiten brengt ongemak
Ik tel de strepen op de pyjama’s
Ze zijn met velen
Chemisch Zoet
Blauw voelt grauw aan
Wolken zijn dreigend
Zonlicht zou liever wijken
Groen houdt zich in
IJzeren staven naar de horizon
Staal sluit een verbond met eik
Ze hullen zich in stilzwijgen
Ze willen van daarboven niet weten
Bakstenen houden de lippen op elkaar
Er is geluid dat tot nadenken stemt
Bomen zouden liever brandhout zijn
Gras vertoont sporen van rood — veel rood
Rook troont boven alles uit
Aan deze heerser ontkomt niemand
Niemand durft in de buurt te komen
Een parfum van chemisch zoet reist mee
Beschaving naar de uitgang
De leemte is ingenomen
Wat niet benoemd wordt
Hult zich in aanvaarding
Wie van ons?
Niet eens tenten, wat doeken, nat
karton en stukken plastic geknoopt
tussen modderstruiken, kinderen
slap bij hun moeder, overal
rondstampende jongemannen
die in alle hoeken en gaten
van hun hoofd zoeken hoe
ze het hek kunnen neerhalen
hun uitzichtloze ellende
in dit niemandsland verlaten
om weer liefde te leggen
in de om hulp smekende ogen
Wie geeft om hen, wie
van ons doorbreekt de besluiteloosheid, wie
brengt water, een bed, een brood, wie
doet iets, wie gaat naar hen toe, wie
durft hen van mens tot mens
in de ogen te kijken?
— Zyw Zywa
Bulleboos
De Bulleboos stormt als een stier
naar voren, de horens vooruit -
een Goliat, wiens speer sterker is
dan de steen in de handen
van zijn tegenstander
Hij ziet zijn eigen zwakheid niet
kent zijn eigen waarden niet
en gelooft niet in de lessen
van de vergeefse eerdere strijd
van vele grootmachten
tegen de kleine landen
die ze verachten
Hij is blind, maar niet ongevoelig
voor de tragedie die aan hem kleeft
Heb medelijden
met de burgers en de soldaten
onder het juk van heersers
die verdragen verwerpen
en wijsheid niet verdragen
— Zyw Zywa
[ De daders weten ]
De daders weten
dat ze er mee weg komen --
Daarom durven ze.
— Zyw Zywa
Dwaalvlakte
In de schaduw van de nevelen
verrijst een gladgeschoren landschap
waar onthoofden doelloos ronddolen
tussen opgeschoten distels
die hun benen schrobben
Aan de rand staan stoelen, een paar tafels,
dun als vlies
die bij een eerste windzucht oplossen,
en slechts een vervagende schaduw achterlaten,
nauwelijks voelbaar
Sommige dwaalgeesten voelen dauw langs hun schouders trekken,
want zij kennen geen tranen meer
Anderen grijpen naar een glinstering
En weer anderen herkennen elkaar,
draaien steeds sneller in dezelfde kring rond
Heimat
Obussen van Rheinmetall
Kanonnen met de afdruk van Krupp
Fritz geniet aandacht van Mauser
Der Kaiser kijkt welwillend toe
Het lijkt op die Heimat
Wolken zijn passanten
Blauw dirigeert op de achtergrond
Voor de zon is alles goed
De horizon is overal even recht
Verminkte bomen — gestold bloed
Omgewoelde aarde — vers verdriet
Kuilen — weren blikken
Wind doet ritselen
Denkbeeldige bladeren
Geluid draagt ver
Echo’s die nazinderen
Regen spoelt weg
Roze is best mooi
Het helpt vergeten
Maar niet uit te wissen
Gott mitt uns
Generaloberst aan de dis
De rosbief is sappig rood
Precies zoals Hij wil
Achter het kind
Twee beenstompen rusten in de dakgoot,
weg uit de zon
Op een houten hobbelpaard
wiegt een kind zonder schoenen
Het stopt even
wanneer een schaduw over hem schuift
Hand in hand staat een echtpaar;
hun blik schuurt langs de muur,
ziet een voet uitsteken
Het hobbelpaard piept schurend
bij elke beweging,
in cadans
met het schrapen van een kinderkeel
Een oude man
met één houten been
komt langzaam dichterbij
en neemt zwijgend plaats
achter het kind
Terugkeer
Over zijn schaduw valt een mantel
die zwaar langs de aarde sleept
Teruggekeerd, een faraomier in aarde gelegd
Tranen glanzen op zijn wangen,
een druppel breekt langs zijn bovenlip
Zand schuurt onder gescheurde nagels
Zijn knieën open en zwart,
alsof de grond hem niet meer los wil laten
Een geur van een oud offer
blijft aan zijn tong kleven
Tussen de plooien van zijn handen
huist iets dat niet van hem is,
maar zich in hem heeft vastgegroeid
Volksbevrijding
Dorre kleuren
kale grens-
heuvels na de winter
kleine vlekken, gatenijs
en bevroren modder
Oefenen
om het land te verdedigen
tegen barbaren
altijd tegen barbaren
die van binnen zijn
wat wij van buiten lijken
te zijn: primitief
in takkenpakken
machtige Enzilochmannen
het klassieke lopende woud
met grote warme handen
en wapens
bewezen
beslissend
de beste
— Zyw Zywa
Een gedicht over oorlog wordt zelden uit afstandelijkheid geschreven. Achter veel gedichten hier zit een verhaal van dichtbij: een vader die nooit over de oorlog sprak, beelden uit het journaal die niet meer weggaan, een geboortestad van vroeger die nu puin is. Juist omdat leden hun eigen werk publiceren, hoor je hier geen bloemlezing van klassiekers, maar stemmen van nu die zich verhouden tot geweld van alle tijden.
Herdenken, aanklagen, hopen
De toon verschilt sterk per gedicht. Er zijn ingetogen herdenkingsgedichten, geschikt om voor te lezen bij een stille tocht of herdenkingsbijeenkomst. Er zijn aanklachten, geschreven in woede om wat mensen elkaar aandoen. En er zijn gedichten van hoop, waarin ondanks alles een uitweg gloort. Voor teksten rond 4 en 5 mei is er een eigen verzameling: Dodenherdenking en Bevrijdingsdag. De tegenhanger van dit thema lees je bij de vredesgedichten, en over wat er op het spel staat gaan de gedichten over vrijheid.
Draag je zelf een oorlogsverhaal mee, van familie, uit het nieuws of uit eigen ervaring? Het mag hier een plek krijgen: deel je gedicht, ook als het schuurt.